Petulia (Richard Lester, 1968)

Petulia: “Say something warm.”
Archie: “Like what?”
Petulia: “I mean it.”
Archie: “Your hair, it gleams.”
Petulia: “Oh, Archie!”

De Amerikaanse regisseur Richard Lester is vooral bekend om de Beatle-films A hard day’s night en Help!. Wie na het zien van deze films (en misschien zijn andere Engelse hit uit 1965, The Knack… and how to get it) meer Pythoneske flauwiteiten verwacht, komt bij het zien van Petulia bedrogen uit. Lesters eerste Amerikaanse speelfilm biedt naast een verwarrend gemonteerd liefdesverhaal en geestige dialogen vooral snoeiharde kritiek op de consumptiemaatschappij. Ondanks de kleurige cinematografie van Nicolas Roeg en de speels-associatieve montage van Antony Gibbs is Petulia een sombere, ongezellige film.

Het hoofdpersonage is niet societymeisje Petulia (Julie Christie, bekend van Darling, Doctor Zhivago en McCabe & Mrs. Miller), maar een knorrige ziekenhuisarts van middelbare leeftijd, Archie Bollen (George C. Scott: Patton en Dr. Strangelove). Archie is zojuist bij zijn vrouw weggegaan omdat hij volgens eigen zeggen plotseling moe werd van het getrouwd zijn. Aan een vriend biecht hij op vooral iets te willen voelen. Inderdaad, aan het begin van het verhaal maakt hij vooral een verveelde indruk. Hij drukt zich ironisch uit. Afstandelijk. Alsof hij alles dat het leven te bieden heeft nu wel zo’n beetje kent.

Dan dendert Petulia zijn leven binnen. Ze hebben elkaar vluchtig leren kennen in het ziekenhuis, en nu stelt ze op een cocktailparty pardoes voor om met elkaar naar bed te gaan, en dat terwijl haar man hen (ze wijst er terloops op) verderop in de gaten staat te houden.

Archie is geïrriteerd en geïntrigeerd, en samen rijden ze niet naar zijn appartement dat om de hoek ligt maar, omdat zij vindt dat het zo hoort, vreemdgaan, naar een motel. Het motel blijkt onbemand. Met behulp van een instructievideo checkt Archie in. Een sensor in de sleutel leidt hen naar de kamer, waar Archie zich meteen op het vibrerend bed werpt. Petulia domineert het gesprek, dat vooral ironisch en plagerig is, en wanneer Archie begrijpt dat ze niet van plan is met hem naar bed te gaan, vertrekt hij.

Lester heeft in enkele minuten zijn kaarten op tafel gelegd. We weten nu dat een eigentijds en onconventioneel liefdesverhaal volgt, een zedenschets misschien, en dat dit alles zich afspeelt in een door elektronica en gadgets gedomineerde wereld. De film zelf behoort ook tot die vervreemde wereld, want heden en verleden worden kriskras door elkaar gemonteerd en flashy vignettes bieden nauwelijks houvast — de kijker voelt zich al even vervreemd als de personages. (Als regisseur zou Nicolas Roeg deze techniek in films als Performance en Bad Timing nog radicaler toepassen.)

Later die nacht. Archie ligt te slapen. De bel gaat. Petulia staat voor de deur met een tuba die ze, nadat ze een steen door de ruit had gegooid, uit een etalage heeft gestolen. Meer ironische praatjes, totdat ze een rare val maakt en een rib breekt. Weer komt het niet van seks, maar vanaf dit moment blijft Petulia Archie op onbewaakte momenten lastigvallen tot het uiteindelijk, we hadden het eigenlijk al niet meer verwacht (Archie vast ook niet), alsnog gebeurt.

De volgende dag moet Archie vroeg op pad. Petulia, onverwacht lief en aanhankelijk, dringt erop aan dat hij haar gedurende de dag een aantal keer belt. Dat doet hij. Hij onderbreekt er zijn wekelijks uitje met de kinderen voor terwijl Petulia nog altijd in zijn bed ligt. Hij is vrolijk en uitgelaten. Hij geniet van het leven. Eindelijk is het hem gelukt: hij voelt iets.

Lang duurt het geluk niet. Wanneer hij ’s avonds thuiskomt, blijkt zijn appartement overhoop te zijn gehaald; Petulia ligt halfdood op de grond, haar gezicht veranderd in een bloederige massa.

Archie belt een ambulance en probeert vervolgens te achterhalen wat er is gebeurd. Dat is simpel: haar steenrijke echtgenoot, playboy David Danner (Richard Chamberlain), heeft haar gemolesteerd. Minder makkelijk te begrijpen is dat Petulia vrijwillig naar hem teruggaat en uiteindelijk zelfs zwanger wordt.

Waarom gaat ze terug naar die griezelige man? Op die vraag krijgen we geen eenduidig antwoord. Maar wanneer Archie haar een tijd later op straat tegenkomt, heeft ze haar handen vol tassen van chique kledingwinkels. Ze zegt dat het uitstekend gaat. Dolletjes. Het lijkt erop dat ze niet zozeer is teruggegaan naar haar man, maar naar haar oude levensstijl (de ouders van David zijn puissant rijk). Dat stemt Archie begrijpelijkerwijs triest.

Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van überhip San Francisco ’68. We zien Janis Joplin optreden met Big Brother and the Holding Company. We zien de psychedelische San Fran-act par excellence, The Grateful Dead. We zien vloeistofdia’s, boutiques, hippies. 24-uurswinkels, sportauto’s, sportjachten. Kortom, we zien een wereld die hip & happening lijkt, maar die zowel Archie als Petulia tot op het bot verveelt en vervreemdt. Beide personages doen hun best om maar iets kunnen voelen, om het gevoel te hebben dat ze leven, dat hun leven ertoe doet. Beiden slagen hier uiteindelijk niet in.

De wereld waarin we leven, het “systeem” zo je wilt, is geen abstractie, het is niet something out there: het maakt onlosmakelijk deel van ons uit. Het bepaalt wie we zijn, hoe we leven, de keuzes die we maken. Het bepaalt zelfs dat wat we graag zien als iets dat daarbuiten valt, iets dat van onszelf is, dat a-politiek is: ons liefdesleven. 

Petulia doet denken aan Godards Le Mépris of Antonioni’s “trilogy on modernity and its discontents”: hedendaagse grotestadsmensen leven naast elkaar zonder wezenlijk contact te maken, en wanneer dit wel lukt, worden ze uit elkaar gedreven door de lifestyle waarin ze verstrikt zijn. Het enige waar ze op mogen hopen zijn korte momenten waarin ze uit het web breken en elkaar — vluchtig — in de ogen kijken. Om vervolgens weer als mummies te worden ingezwachteld.

Een gedachte over “Petulia (Richard Lester, 1968)

  1. Pingback: Performance (Donald Cammell & Nicolas Roeg, 1970) | Projecties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s