Kes (Ken Loach, 1969)

In Portrait of the Artist as a Young Man van James Joyce komt een donderpreek voor die bijna tien pagina’s aanhoudt. Joyce wilde de lezer murw beuken, zoals de preek zijn held Stephen Dedalus murw beukt.

In Kes van Ken Loach komt een soortgelijke scène voor. Een sportleraar gaat tijdens een partijtje voetbal als een tiran tekeer. Hij heeft de klas verdeeld in twee teams: Tottenham Hotspur en Manchester United, en beeldt zich in dat hij Bobby Charlton is. Hij rent van hot naar her, blaft voortdurend zijn medespelers af (jongens van een jaar of veertien, vijftien); hij duwt ze, slaat ze, en wanneer hijzelf een penalty verprutst, beslist hij doodleuk dat het nog eens over mag.

De scène is zo sterk door de lengte ervan: bijna tien minuten. Een uitspraak die van zelfoverschatting getuigt is al aardig gênant, maar een eindeloze kanonnade is ondraaglijk. En dat is deze voetbalwedstrijd voor de schriele protagonist, Billy Casper: ondraaglijk.

Je vraagt je af hoe hij het volhoudt. Niet alleen deze voetbalwedstrijd, maar zijn hele leven. Hij deelt het bed met zijn oudere broer, die hem iedere zaterdagnacht, wanneer hij dronken uit het café thuiskomt, dwingt te helpen met het uittrekken van zijn kleren. Zijn moeder noemt hem openlijk ‘a hopeless case’. Op school wordt hij gepest door zijn medeleerlingen. Zijn leraren praten niet, maar bulderen; ze straffen hem om het minste geringste.

De disciplinering die de viezige jongetjes in de klas ondergaan, liegt er niet om. En de bedoeling van de volwassenen is duidelijk: na school (Billy zit in het laatste jaar) moeten de kinderen aan het werk; als het aan de employment officer ligt in de mijnbouw.

Billy vangt een valkje en traint het in de bossen rond Barnsley (Yorkshire). De beelden van de jongen in de natuur zijn in en in romantisch — zeg maar gerust: Romantisch. Een onschuldig kind in de natuur met op de achtergrond rokende fabriekspijpen: het doet denken aan William Blakes “The Chimney Sweeper”, of de romans van Charles Dickens.

Omdat hij honger heeft, steelt Billy melk van de melkboer. Met klasgenoten dwingt hij een jonger kind om de schuld voor een overtreding op zich te nemen. Hij liegt tegen de leraren. Hij steelt geld van zijn broer. Onder druk van het systeem zal ook hij uiteindelijk verklootzakken.

De enige volwassenen die vriendelijk tegen hem zijn, zijn een bijna onverstaanbaar plat pratend boertje en de leraar Engels. De leraar komt hem opzoeken wanneer hij zijn valk traint. Hij is de enige die naar Billy luistert, de enige die zijn eerbied voor de natuur lijkt te begrijpen.

De overige volwassenen zijn stuk voor stuk gecorrumpeerd door een al even corrupte maatschappij. Verlossing is alleen te verwachten van de natuur. Of van het onschuldige kind, dat sowieso nog dichter bij de natuur staat. Billy is een nobele wilde, en Kes is een Romantisch sprookje, hoewel de stijl (zeker de acteerstijl) op het eerste gezicht hyperrealistisch aandoet.

2 gedachten over “Kes (Ken Loach, 1969)

  1. Pingback: if…. (Lindsay Anderson, 1968) « Projecties

  2. Pingback: Medium Cool (Haskell Wexler, 1969) | Projecties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s