On the Waterfront (Elia Kazan, 1954)

Voor de eerste Godfather-film was Marlon Brando vooral beroemd om zijn rol als Terry Malloy in On the Waterfront. Er is veel geschreven over dit blauweboordendrama, over Brando’s method acting, over de invloed van het Italiaanse neorealisme, et cetera. Het is een film met een reputatie. Maar eerlijk gezegd doet hij mij niet veel. Een aantal scènes is aangrijpend (zoals de beroemde ‘I coulda been a contender’-scène), maar het mengsel van vakbondsretoriek en katholieke symboliek waar de film op drijft, is geloof ik niet aan mij besteed.

In dit stukje wil ik het hebben over de betekenis van één moment. Niet over een scène of een dialoog, maar over een dissolve. (Voor wie dit moment wil bekijken: het vindt plaats in de dertigste minuut.)

Edie (gespeeld door Eva Marie Saint) is de dochter van een havenarbeider die jarenlang ‘quarters in the cookie jar’ heeft gespaard om haar een opleiding en een betere toekomst te bezorgen. Ze studeert buiten de stad aan een door nonnen gerunde universiteit. Nu is ze voor een paar dagen terug in haar ouderlijk huis in het grimmige Hoboken. Aan het begin van de film wordt haar broer Joey door gangsters vermoord. Terry Malloy (Brando dus) is hier zonder het te weten bij betrokken. Edie en Terry ontmoeten elkaar, en meteen is duidelijk dat zij Terry’s love interest is, of preciezer: zijn redemptive woman (een stock character in het westerngenre — hierover zo meer).

Op een middag spreken Edie en Terry elkaar in het park. Terry is een maffiose macho, maar uit zijn lichaamstaal blijkt onzekerheid, gevoeligheid, tederheid misschien zelfs. Hij personifieert het ‘ruwe bolster, blanke pit’-principe. (Ik geloof dat ik het benodigde sentiment ontbeer om hier ten volle door te worden geraakt.)

Tegen het einde van de scène stelt hij voor haar naar huis te brengen. Wanneer zij twijfelt, loopt hij zelfverzekerd weg. En inderdaad, ze volgt hem. Maar dan, wanneer het beeld begint te vervagen en de volgende scène al zichtbaar wordt, draait ze zich plotseling vluchtig om. De scène erna begint met Edie die haar ouderlijk huis binnenkomt en zich in de deuropening nog eens omdraait, kennelijk naar Terry, alsof ze hun samenzijn wil rekken.

Dat omdraaien, twee keer vlak achter elkaar, de eerste keer tijdens de dissolve, levert een mooie vloeiende beweging op. De betekenis ervan wordt duidelijker wanneer haar vader haar aanspreekt op wat hij zojuist uit het raam heeft gezien: Edie arm in arm met een gangster uit de haven — dat is waar hij heel zijn leven bang voor is geweest; hij heeft haar moeder voordat ze stierf beloofd dit te zullen voorkomen. Hij drukt haar op het hart om zo snel mogelijk weg te gaan uit Hoboken, terug naar de nonnen. Maar Edie is vastbesloten om niet weg te gaan voordat de moordenaars van haar broer worden gepakt en het recht zegeviert. Ze blijft.

Zoals ik al zei voldoet Edie aan de karakteristieken van de redemptive woman uit het westerngenre (in 1954 in Amerika het populairste filmgenre). Dit is de vrouw die de zondige gunfighter op het rechte pad brengt en aan het einde van de film met hem wegtrekt, meestal verder naar het westen of naar Mexico, om een kleine ranch te beginnen. Vaak is zij een onderwijzeres, een schoolmarm – bijvoorbeeld in, uit mijn hoofd, My Darling Clementine uit 1946 en The Gunfighter uit 1950.  Ook Edie is van plan om lerares te worden; ze stelt Terry voor om in het westen (!) een ranch te beginnen; en dankzij haar redt hij aan het einde van de film zijn ziel door te luisteren  naar de stem van zijn geweten en zich op te offeren voor de gemeenschap.

Edie kan deze rol alleen op zich nemen door af te wijken van het pad dat haar vader voor haar heeft uitgestippeld en zich te committeren aan de goede zaak. En dit alles wordt gesymboliseerd door die ene dissolve: wanneer ze Terry volgt, draait ze zich nog één keer vertwijfeld om naar haar verleden; wanneer ze bij haar vader thuiskomt, draait ze zich nog snel een keer om naar Terry, haar toekomst, en put daar de kracht uit die ze nodig heeft haar goedbedoelende, zelfopofferende vader tegen te spreken en haar eigen weg te gaan.

About these ads

2 gedachten over “On the Waterfront (Elia Kazan, 1954)

  1. Pingback: The wild one (László Benedek, 1953) « projecties

  2. Pingback: This sporting life (Lindsay Anderson, 1963) « Projecties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s